Leerkracht getuigt: “Voor elke leerling een boek”

Waarom organiseer je auteurslezingen op school?

“We willen leerlingen niet alleen laten lezen, maar hen ook laten ervaren dat literatuur leeft. De beste manier om dat te doen is door auteurs uit te nodigen op school en onze leerlingen met hen in interactie te laten gaan. Vorig schooljaar volgde ik een traject bij de Iedereen Leest Academie om ons taal- en leesbeleid op punt te stellen. Auteurslezingen zijn daar een belangrijk onderdeel van, maar we doen uiteraard veel meer om lezen zichtbaar te maken op school.”

Hoe ziet jullie leesbeleid er concreet uit?

“Het is een vijfjarenplan dat ernaar streeft om van lezen op school een vanzelfsprekendheid te maken. Dat betekent: boeken zichtbaar maken, leesmomenten inbouwen, auteurs uitnodigen en leerlingen stimuleren om hun leeservaringen te delen. We hebben dit jaar een werkgroep ‘lezen op school’ opgericht en een leesklas ingericht: de KAnapé. In die ruimte kunnen leerlingen tijdens de middagpauze lezen, schaken of gewoon even tot rust komen tussen de boeken. We zijn van nul gestart en zitten nu aan 600 boeken. Het streefdoel is 1.350: voor elke leerling een boek. Het is heel fijn om te zien dat leerlingen en leerkrachten hun weg naar de KAnapé vinden. Verder schakelen we diverse hulpmiddelen in, zoals

• de LIST-methode (Lezen IS Top), waarbij leerlingen wekelijks lezen in de klas;
• LitlLab, dat we gebruiken voor debatten over boeken;
• Hebban in de klas, waarmee leerlingen hun leesgeschiedenis bijhouden en boekentips uitwisselen.”

Hoe passen de auteurslezingen in dat leesbeleid?

“We proberen auteurs te kiezen die aansluiten bij de interesses, leefwerelden en achtergronden van onze leerlingen. Dat wil zeggen dat we heel bewust kiezen voor diverse auteurs. Zo nodigden we in het verleden al Ilja Leonard Pfeijffer, Tom Lanoye, Ish Ait Hamou, Charlotte Van den Broeck en Els Beerten uit. Dit jaar nodigen we onder anderen Annet Schaap, Arnon Grunberg en Jonas Boets uit. We zorgen ervoor dat elke graad in elke finaliteit minstens één auteurslezing krijgt. We wonen in de lokale bibliotheek ook lezingen bij, maar we merken dat de impact groter is als auteurs bij ons op school komen. De leerlingen vinden het altijd indrukwekkend als belangrijke personen de moeite doen om naar hen toe te komen. Daarnaast werken we op school met de Boektoppers van Van In: pakketten van vier actuele titels die leerlingen aankopen voor twee schooljaren. We proberen de auteurs van die titels uit te nodigen, zodat leerlingen de schrijver van hun boek kunnen ontmoeten.”

Kun je een voorbeeld geven van een geslaagde auteurslezing?

“De lezing van Ilja Leonard Pfeijffer twee jaar geleden was een schot in de roos. Hij kwam op een dinsdagavond naar onze school en de hele derde graad doorstroom was erbij. De leerlingen waren star struck: ‘Komt die echt naar ons?’ vroegen ze. Zelfs collega’s zweefden als fans door de gangen. Er werden selfies gemaakt en handtekeningen gevraagd. De boekenstand van Standaard Boekhandel was aan het einde van de avond uitverkocht. Het was ook duidelijk dat Ilja het zelf heel waardevol vond: hij was heel galant en nam alle vragen ernstig.”

Hoe bereiden jullie auteurslezingen voor met de leerlingen?

“We lezen vooraf fragmenten, bespreken die in de klas en bereiden vragen voor. Sinds de lezing van Ilja Leonard Pfeijffer maken we altijd gebruik van het College Tour-format: een interview door leerlingen en leerkrachten, gecombineerd met een kort voorleesmoment en een boekenstand. Dat zorgt voor interactie en betrokkenheid, omdat er op voorhand goed over de vragen is nagedacht. Voor de lezing van Arnon Grunberg werk ik nu aan een bundel met journalistieke stukken en kortverhalen waarmee leerkrachten aan de slag kunnen gaan in hun klas. Ze krijgen ook voldoende achtergrondmateriaal, zodat ze niet alles zelf moeten opzoeken.”

Je deed vorig jaar mee aan de Boon voor Onderwijs. Wat maakt het project anders dan een klassieke auteurslezing?

“Het is een intensiever traject omdat we werkten rond een boek dat een grotere uitdaging vormde voor de leerlingen. Ik koos voor ‘Oroppa’ van Safae el Khannoussi, omdat er in de klassen veel leerlingen zaten met een migratieachtergrond en er dus veel identificatiemogelijkheden waren. Ik had hun blikken willen vastleggen toen de leerlingen hoorden welk boek we gingen lezen: ze dachten niet dat het hen zou lukken. Maar zo’n reactie houdt mij niet tegen. Je moet niet altijd de weg van de minste weerstand bewandelen.”

Hoe ben je met ‘Oroppa’ aan de slag gegaan?

“We werkten met de LIST-methode: elke week moesten de leerlingen vijftig pagina’s lezen en daarvoor trok ik telkens een kwartier tijd uit in de klas. Ik las ook fragmenten voor, gaf duiding en hielp bij moeilijke passages. Achteraf waren ze heel trots dat ze iets bereikt hebben wat ze niet voor mogelijk hielden. Vervolgens hebben we het bezoek van Safae el Khannoussi voorbereid door vragen op te stellen. En ik heb hen een creatieve schrijfopdracht gegeven: de leerlingen moesten op zoek gaan naar een migratieverhaal in hun familie en dat neerschrijven. Die verhalen hebben we gebundeld en aan Safae afgegeven.”

Wat betekende het auteursbezoek van Safae el Khannoussi voor de leerlingen?

“Dat was magisch. Ze was net bekroond met de Boon én de Libris Literatuurprijs, en toch kwam ze naar onze klas. De leerlingen hebben dat echt gewaardeerd en waren enorm onder de indruk van haar aanwezigheid. Er heerste een heel intense vibe. Uit de vragen die de leerlingen stelden en de verhalen die ze hadden geschreven, bleek ook hoezeer ‘Oroppa’ resoneerde. Ze hebben zich echt blootgegeven, ze wilden graag iets terugdoen.”

Heeft het project een blijvende impact gehad op de leesattitude van je leerlingen?

“Ja. Ze zijn nieuwsgieriger geworden, lezen nu ook haar kortverhalen en kijken uit naar de volgende auteurslezing. Ze hebben ervaren hoe groot de beloning is als je doorzet met lezen. Dat zullen ze niet meer vergeten.”

Je doet dit jaar opnieuw mee met de Boon voor Onderwijs. Ga je iets veranderen aan je aanpak?

“Dat hangt af van de longlist en van welke klas ik begeleid. Het liefst werk ik met een klas die ik goed ken, zodat ik kan inschatten wat haalbaar is. Misschien laat ik de leerlingen deze keer zelf kiezen uit de genomineerde boeken. Dat vergroot hun betrokkenheid. Ik kijk dus met veel ongeduld uit naar de longlist.”